Tekst en foto’s Helene Wesselingh

Bedevaartplaats op wonderberg in Noord-Albanië

Jaarlijks trekken katholieken, orthodoxen en moslims naar het heiligdom van Antonius bij de Noord-Albanese stad Lac. Daar gebeuren wonderen.

“Je hebt Europa, en je hebt Albanië, zeggen de Albanezen. Binnen Europa is Albanië het jongetje dat altijd als laatste gekozen wordt bij de gymles. Maar Albanië wil graag bij Europa horen en tekende onlangs een intentieverklaring met de Europese Unie. Het land is lang genoeg alleen geweest, vinden de bewoners. Pas in de zomer van 1990 viel eindelijk, maar toch nog onverwacht het communistische regime, een dictatuur met een totaal verbod op religie. Er kwam een einde aan een isolement van 45 jaar, waarin 35 procent van de bevolking in concentratiekampen verbleef. Duizenden vonden onder zeer erbarmelijke omstandigheden de dood.

Geloven mag weer in Albanië

Geloven mag weer, en dat laten de Albanezen graag zien. “ Welkom op de luchthaven Moeder Teresa”, klinkt de stem van de gezagvoeder vlak voor de landing in de hoofdstad Tirana. De dag van de zaligverklaring van Moeder Teresa, 19 oktober 2003, riep de Albanese regering uit tot nationale feestdag. Een prachtige afbeelding van haar prijkt op het gebouw van de nationale luchthaven. Onderweg naar het centrum van Tirana sieren rozenkransen de vele aftandse Mercedessen. Het is te merken dat voordat Albanië door de Ottomanen onder de voet werd gelopen het een christelijk land was. Momenteel worden er uit dat tijdperk veel resten gevonden uit de vijfde eeuw.

De nationale held Skanderbeg was christen. Tijdens de vier eeuwen Turkse overheersing (tot 1912) werden veel christenen ‘op papier’ moslim in ruil voor meer vrijheid en vermindering van belasting. Zo leerde de bevolking gaandeweg leven onder de overheersing van de Turken. Sinds de omwenteling van 1990 overspoelen veel christelijke zendelingen Albanië en delen bijbeltjes uit. Saoedi-Arabië zendt twintigduizend exemplaren van de Koran. Ook hier geldt ‘ geloven mag weer’ . Met als probleem dat het Arabisch voor de Albanezen onleesbaar is. Marktlui in Tirana gebruiken het papier om mee in te pakken; hetzelfde gebeurt met de werken van (ex)-dictator Enver Hoxha.

Een levend prentboek

In Noord-Albanie ligt bij de stad Lac het bedevaartsoord Sint-Antonius. De tocht erheen voert door een levend prentboek. De natuur is adembenemend. Twee kleine meisjes drijven een kleine kudde schapen voort. Een oude vrouw in traditionele klederdracht laat haar twee koeien uit. Een man schommelt met een bos vers gekapt hout op de rug van een ezeltje. En dit alles tegen het décor van prachtige bomen, bossen en bergen. “Dit is de oude route naar het noorden”, vertelt de chauffeur.” Deze weg is slechter dan de nieuwe, maar wel veel mooier”, vertelt hij enthousiast. Vanuit een prachtig berggebied doemt een wit kruis op. Het valt op hoe hoog het heiligdom Lac ligt. “ Het is een hele klim”, bevestigt de chauffeur, “maar sinds kort is er ook een weg die het mogelijk maakt met de auto of bus naar boven te gaan.” De meeste Albanezen lopen de pelgrimstocht via het kronkelige voetpad. De ouderen zelfs op blote voeten. Lac zelf lijkt een spookstad met zijn hoge torens van een oude kunstmest fabriek die tot een ruïne is vervallen.

De heilige berg

De volgende dag is 13 juni, de sterfdag van de H. Antonius, en de dag van de pelgrimage.
Volgens de overlevering bleef Antonius op een van zijn doorreizen een aantal maanden in Albanië. Het zou kunnen, want zijn orde, die van de franciscanen, is al vanaf de 5e eeuw actief in Albanië. Een van de bedevaartgangers is Pater Piet van Wanrooy, een pater werkzaam in Bushat. Deze gezellige Brabander weet enorm veel van Albanië aangezien hij hier al 17 jaar woont. “ Men kan een boek schrijven over de wonderen die gebeurd zijn en heden ten dage nog gebeuren op deze heilige berg.” Volgens Pater Piet gaat het om gemiddeld tien onverklaarbare wonderbaarlijke genezingen per jaar. “De hele berg is heilig”, fluistert hij alsof het over een groot mysterie en geheim gaat. “Al eeuwen en eeuwen vinden mensen hier genezing, troost en verlichting.”

Een hele klim

De weg naar het heiligdom voert door de arme wijken van Lac. Die maken duidelijk onder wat voor intense armoede veel Albanezen nog leven. En dan doemt het prachtige heiligdom op in een ongerept natuurgebied. “Een miljoen Albanezen zullen de komende dagen hier hun pelgrimstocht maken”, vertelt hij met zijn leuke Brabantse accent. “ Katholieken, orthodoxen en moslims gaan de weg naar boven en brengen de nacht door op de berg. Alleen al de grote saamhorigheid is een groot wonder”, zegt Pater Piet. Waar we ook kijken overal zien we mensen, en ruik je de geur van kaarsen. Invalide mensen op brancards worden naar boven gedragen. Hele schapen sleept men mee om te offeren op de top van de berg, een klim van een uur. Onderweg liggen duizenden steentjes, afkomstig van de heilige berg, op elkaar gestapeld met soms een foto of kledingstuk erbij. Mensen raken de berg continu aan en op zeer veel plaatsen zijn de stenen helemaal glad geworden. “Onlangs is er nog iemand spontaan van kanker genezen”, vertelt de chauffeur. “Jammer dat de internationale pers er zo weinig aandacht besteed, maar wellicht moet deze kostbare parel nog ontdekt worden.

Genezend water

Het geluid van mensen en van stromend bronwater, genezend water, creëren een andere wereld. De nacht die volgt eveneens. Het is een nacht van mystieke verhalen over een mooi volk waarvan zo weinig bekend is. Elk verhaal spreekt van verhoorde gebeden van van lasten die verlicht of dragelijker geworden zijn. Maar ook van hervonden vertrouwen. De hele nacht door is het een komen en gaan van mensen. Eenderde van de Albanese bevolking bestijgt de mystieke berg van Antonius, in de hoop dat hij hen terug kan brengen wat verloren is; hoop, genezing maar bovenal vertrouwen in de toekomst.